Cập nhật: 11:53:00 8/7/2011

Thời gian qua, nhiều doanh nghiệp Việt Nam nhận được đề nghị mua hàng hoặc ký hợp đồng giao dịch, hợp tác kinh doanh từ một số công ty châu Phi. Các công ty châu Phi này thường đưa ra những đề nghị bất thường. Bộ Công Thương phối hợp với các cơ quan đại diện Việt Nam tại nước ngoài và doanh nghiệp tiến hành thẩm tra và đã phát hiện nhiều đối tượng lừa đảo.

Tìm đối tác châu Phi nên qua các kênh chính thức

Thương mại dịch vụ - Một số hình thức lừa đảo

Hình thức lừa đảo phổ biến nhất là lừa đảo lệ phí trả trước, trong đó kẻ lừa đảo thường giả danh một doanh nghiệp nhập khẩu và đưa ra các giấy chứng nhận doanh nghiệp giả mạo, mời doanh nghiệp tham gia đầu tư vào một dự án, hoặc đề nghị mua hàng của doanh nghiệp sau đó đề nghị doanh nghiệp xuất khẩu trả một khoản lệ phí để xin giấy chứng nhận nhập khẩu hàng hoá, phí giấy phép nhập khẩu hoặc phí đăng ký nhập khẩu vào nước sở tại... với giá trị chỉ một vài nghìn đôla Mỹ, thường là một tài khoản cá nhân.

Hình thức phổ biến thứ hai là lừa đảo bằng hợp đồng kinh tế. Theo đó, kẻ lừa đảo thỏa thuận thanh toán sản phẩm bằng séc ngân hàng. Tuy nhiên, số tiền ghi trong tờ séc lại lớn hơn giá trị hợp đồng. Khi đó, bọn lừa đảo sẽ đề nghị nạn nhân trả cho chúng phần phụ trội bằng tiền mặt thông qua dịch vụ chuyển tiền.

Hình thức này lợi dụng thời gian trễ của giao dịch bằng séc. Kẻ lừa đảo nhận được tiền mặt trước khi tấm séc bị phát hiện là giả và nạn nhân bị mất số tiền mặt đã chuyển và mắc kẹt với số sản phẩm đã sản xuất.

Hình thức thứ ba là chiếm đoạt hàng mẫu, theo đó đối tượng lừa đảo đồng ý ký hợp đồng mua sản phẩm của doanh nghiệp, sau đó yêu cầu doanh nghiệp xuất khẩu gửi hàng mẫu trước khi ký hợp đồng.

Với lý do không nhận được hàng mẫu đã gửi hoặc số lượng mẫu không đủ, đối tượng có thể yêu cầu doanh nghiệp gửi 2 - 3 lần hàng mẫu, sau đó biến mất không thể liên hệ được.

Một hình thức lừa đảo nữa cũng đã được các đối tượng ở Tây Phi sử dụng là mời đối tác sang các để ký hợp đồng, khi doanh nghiệp sang đến nơi, các đối tượng này tìm cách giữ hộ chiếu hoặc giữ người lại để đòi tiền chuộc.

Trên thực tế, đối tượng lừa đảo thường nhận là doanh nghiệp tại các nước Tây Phi, một số giả mạo là tổ chức thuộc Chính phủ Niger Delta Development Commission (NDDC) hoặc phi chính phủ như Tổ chức Cứu trợ và Phát triển kinh tế Tây Phi EDSROWA, Tổ chức Niềm tin Hồi giáo Cameroon (IRC).

Họ đưa ra đề nghị mua hàng hoặc ký hợp đồng xuất nhập khẩu hàng hoá với các doanh nghiệp trong nước, hoặc thông báo doanh nghiệp ta được chọn trúng thầu hoặc được chỉ định thầu xuất khẩu hàng hoá sang các nước khu vực Tây Phi, giá trị các hợp đồng mua hàng thường rất lớn, giá mua hấp dẫn và điều kiện giao dịch đơn giản.

Các đối tác này thường đưa ra các loại giấy tờ và giấy phép xuất nhập khẩu giả mạo của nước sở tại nhằm tạo niềm tin cho các doanh nghiệp nước ngoài. Thực tế, đối tượng có thể làm giả tất cả các loại giấy tờ nào của bất kỳ cơ quan, tổ chức nào, thời gian gần đây tính chất tinh vi của các loại giấy tờ giả mạo này càng tăng lên, gây khó khăn cho việc thẩm tra.

Đa số các vụ lừa đảo thường xuất phát từ các nước Tây Phi như Nigeria, Ghana, Camơrun, Benin, Bờ Biển Ngà, Togo, Senegal, Burkina Faso... và đều được thực hiện thông qua email, một số đối tượng đã xây dựng cả các trang web giả bắt chước giống hệt trang web chính thức hoặc trang web về một doanh nghiệp ảo không có thực để lừa đảo.

Chúng cho phép nạn nhân truy cập vào các trang này để xem và thấy thông báo mời thầu, mua sắm hàng hóa và thông tin tài khoản tại ngân hàng. Thậm chí, chúng còn đưa những đường link đến các trang web thật có đăng tin liên quan đến dự án.

Tăng cường cảnh giác

Có thể tổng kết một số đặc điểm thường thấy ở những đối tượng lừa đảo từ châu Phi.

Đối tượng lừa đảo thường giả mạo là doanh nghiệp lớn ở một nước Tây Phi, đôi khi tự nhận là Tổ chức phi chính phủ, tổ chức từ thiện hoặc cơ quan của nhà nước. Trong số này, nhiều cơ quan không có chức năng tổ chức đấu thầu và ký kết các hợp đồng thương mại.

Hầu hết giao dịch của kẻ lừa đảo chỉ thông qua hình thức thư điện tử và đề nghị ký hợp đồng khi chưa gặp mặt trực tiếp. Đối tượng cũng cung cấp địa chỉ trang web giả giới thiệu về doanh nghiệp hoặc tổ chức, cung cấp các giấy tờ xác nhận, giấy phép để tạo niềm tin.

Văn bản và chứng từ giao dịch có nhiều lỗi chính tả, câu chữ không chuẩn mực. Tại một số nước ở châu Phi, tiếng Pháp là ngôn ngữ hành chính, vì vậy tất cả các văn bản nhà nước phải bằng tiếng Pháp. Do đó, nếu một văn bản hành chính như giấy phép kinh doanh tại những nước nói tiếng Pháp mà bằng tiếng Anh thì đó có thể là văn bản giả.

Đối tượng cung cấp các địa chỉ thư điện tử sử dụng các hòm thư miễn phí trên mạng (yahoo, gmail, hotmail…), chỉ cung cấp số điện thoại di động, địa chỉ không có thật…

Không bỏ lỡ cơ hội

Thị trường châu Phi có nhiều tiềm năng, nhu cầu lớn và đa dạng, tương đối dễ tính và rất phù hợp với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Nngày càn nhiều doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường xuất khẩu sang châu Phi.

Tuy nhiên, để vừa đảm bảo an toàn khi xuất khẩu vừa không đánh mất cơ hội mở rộng khách hàng và thị trường mới, doanh nghiệp cần hết sức cảnh giác, nếu cảm thấy có những bất thường trong giao dịch, cần xác minh rõ đối tác và các yêu cầu của họ.

Tại một số nước Tây Phi, luật thương mại khá thông thoáng và tự do. Đối với những mặt hàng thông thường không thuộc danh mục hạn chế hoặc cấm nhập khẩu thì nhà xuất khẩu nước ngoài không phải chứng minh đã từng xuất khẩu hàng sang nước sở tại hay phải đăng ký tại Phòng Công Nghiệp và Thương mại hoặc Bộ Thương mại của nước nhập khẩu.

Ngoài ra, nhà xuất khẩu  không phải thanh toán phí nhập khẩu theo yêu cầu của nhà nhập khẩu vì (nếu có) trách nhiệm này thuộc về người nhập khẩu hàng.

Trước khi tiến hành giao dịch, ký kết hợp đồng, doanh nghiệp cần yêu cầu đối tác cung cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh (Certificate of Incoporation), thẻ xuất nhập khẩu và địa chỉ ngân hàng nơi doanh nghiệp đó mở tài khoản.

Nếu thấy có dấu hiệu khả nghi, doanh nghiệp nên thông qua Bộ Công Thương và các cơ quan đại diện thương mại của Việt Nam tại nước sở tại để tiến hành thẩm tra.

Về phương thức thanh toán, doanh nghiệp xuất khẩu nên sử dụng hình thức xác nhận tín dụng hoặc bảo đảm của ngân hàng để phòng ngừa nguy cơ không thanh toán của người mua. Trên thực tế, thư tín dụng không chỉ bảm bảo việc thanh toán mà thời hạn cũng nhanh hơn phương thức giao bộ chứng từ (thường mất đến 15 ngày).

Các doanh nghiệp châu Phi thường giao dịch mua bán hàng hoá theo hình thức gặp gỡ trực tiếp, tận mắt nhìn thấy hàng hoá trước khi quyết định mua hàng. Hình thức giao dịch thông qua thương mại điện tử chưa phổ biến ở châu Phi vì cơ sở hạ tầng chưa đáp ứng được cho hoạt động thương mại điện tử.

Để mở rộng thị trường sang châu Phi, doanh nghiệp nên tham gia các hội chợ thương mại tổ chức tại châu Phi, các đoàn xúc tiến thương mại do các Bộ, ngành tổ chức hoặc trực tiếp đi khảo sát tìm hiểu thị trường.

Trần Quang Tùng (Vụ châu Phi
Tây Á

Dấu ấn thương mại Việt Nam -Nam Phi (14:05:00 30/12/2011)
Năm đại gia nắm thị trường gạo Benin (9:30:00 27/10/2011)
Chiến lược thành công ở châu Phi của Olam (8:41:00 29/9/2011)
Việt Nam – Cameroon và CH Trung Phi: Năm lĩnh vực nâng kim ngạch (11:39:00 15/9/2011)
Những lý do xuất khẩu sang Bờ Biển Ngà bùng nổ (9:34:00 25/8/2011)

Xuất khẩu sang Nam Phi: Sự nổi lên của nhóm hàng công nghiệp (8:00:00 14/5/2011)