Nhưng nhu cầu tiêu dùng từ chính thị trường Thái có đang đặt ra điều kiện hiếm hoi để Việt Nam tranh thủ củng cố khả năng xuất khẩu vào thị trường Thái Lan?

Nghịch lý tăng trưởng

Theo thống kê của Trung tâm Thông tin và Công nghệ Truyền thông thuộc Bộ Thương mại Chính phủ Hoàng gia Thái Lan, kim ngạch thương mại giữa Thái Lan và Việt Nam trong 9 tháng đầu năm nay là 7.048 triệu USD, tăng 37,22% so với cùng kỳ năm ngoái.

Trong đó, xuất khẩu từ Thái Lan đạt 5.504 triệu USD (tăng 33,79%) và nhập khẩu từ Việt Nam đạt 1.544 triệu USD (tăng 51%).

Trong những năm qua, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam tăng mạnh. Nếu như năm 2009, tổng trị giá hàng Việt Nam xuất khẩu sang Thái đạt 1.385 triệu USD thì đến 2010 đã tăng lên 1.400 triệu USD và năm 2011 dự kiến sẽ đạt mức 2.000 triệu USD.

Hiện Việt Nam được xếp thứ 5 trong số các quốc gia ASEAN xuất khẩu sang Thái và đứng đầu về mức tăng trưởng xuất khẩu vào thị trường Thái. Trong 9 tháng đầu năm nay, mức tăng trưởng hàng xuất khẩu của Việt Nam vào Thái đạt 51%.

Còn theo văn phòng Thương vụ Đại sứ quán Việt Nam tại Bangkok, đến thời điểm này, đã có một số công ty và DN Việt Nam đầu tư, mở văn phòng đại diện tại Thái Lan. Một số DN có thể điểm mặt như Hoàng Anh Gia Lai, Thiên Long, Trung Nguyên đã đưa sản phẩm, thậm chí là mở văn phòng đại diện tại nước này.

Tuy nhiên, số lượng những DN xuất hiện tại Thái đã tăng lên nhưng đa phần sản phẩm xuất khẩu theo dạng hàng thô, nguyên liệu sản xuất là chính. Các mặt hàng chính Việt Nam xuất sang Thái Lan, gồm dầu thô, than đá, cao su, xăng dầu, sắt thép, hóa chất...

Ngược lại, Việt Nam nhập khẩu của Thái Lan các mặt hàng đồ điện gia dụng, máy móc, sắt thép, hóa chất, ô tô và phụ tùng thay thế, xe máy và phụ tùng xe máy...

Vừa có chuyến làm việc tại Thái Lan hai tuần với một đối tác Anh, ông Nguyễn Đức Huệ, Giám đốc Công ty Phân phối Sao Việt lấy làm buồn vì “chẳng thấy bóng dáng của hàng Việt”.

“Trong 4 siêu thị lớn tại Bangkok mà ông khảo sát trong chuyến đi ấy không hề thấy bất cứ sản phẩm nào “made in Vietnam”. Trong khi đó, “phải công nhận rằng, sản phẩm Thái Lan có bao bì, chất lượng đẹp hơn rất nhiều so với hàng Việt”, ông Huệ khẳng định.

Không một khe hở

Lũ lụt nghiêm trọng mới diễn ra khiến nhiều ngành sản xuất tại Thái Lan đình trệ. Nhiều DN Việt Nam cũng muốn nhân hoàn cảnh này để tìm cách đưa hàng hóa Việt Nam vào Thái.

Tuy nhiên, “rất khó để chen chân” là nhận xét chung của các DN đang tìm kiếm cơ hội để đầu tư vào thị trường này. Thị trường Thái Lan tuy không lớn nhưng đã có rất nhiều tập đoàn đa quốc gia đầu tư nên sản phẩm của Việt Nam không theo kịp.

Có thể nói, trong tất cả các nước Đông Nam Á, sản phẩm của Thái Lan tốt nhất cả về chất lượng sản phẩm cho đến mẫu mã bao bì.

Theo ông Huệ, hiện nay, tại Thái cũng đã có một vài công ty Việt Nam đặt văn phòng đại diện tại Thái. Tuy nhiên, sản phẩm chỉ có thể tiếp cận nhỏ, lẻ ở kênh truyền thống.

Trong khi đó, thế mạnh của hệ thống phân phối của nước này nằm ở kênh hiện đại. Tại Bangkok, 70% doanh thu ngành bán lẻ đều thuộc về kênh hiện đại mà cụ thể là các siêu thị và cửa hàng tiện lợi nhưng hàng Việt không vào được vì chất lượng chưa đáp ứng được yêu cầu của đại đa số người tiêu dùng nước này.

Cùng quan điểm này, ông Trịnh Chí Cường, Tổng giám đốc Công ty Đại Đồng Tiến, cho rằng, thị trường Thái Lan đi trước Việt Nam khá xa.

Hiện nay, dân trí tuy không cao hơn Việt Nam nhưng nhận thức về thương hiệu của họ rất tốt nên những thương hiệu của Việt Nam rất khó để chen chân.

Khai thác thì trường này phải làm theo cách của người có tiền, bài bản và chiến lược. Gần đây, các DN xuất khẩu cho các nước châu Âu, Mỹ đang chậm lại nên quay lại thị trường gần như Thái Lan, Lào, Campuchia, Malaysia...

Còn theo ông Phạm Xuân Hồng, Tổng giám đốc Công ty May Sài Gòn 3, thị trường may mặc của Thái dường như không chấp nhận hàng Việt vì ngành may mặc của họ quá mạnh.

Người tiêu dùng Thái hoặc là dùng đồ hiệu hoặc là dùng hàng trong nước sản xuất. “Hàng Việt Nam hiện nay không thể cạnh tranh được với hàng Thái từ chất liệu, kiểu dáng cho đến giá cả...

Với hàng bình dân, DN không thể cạnh tranh với hàng Trung Quốc trên đất Thái còn hàng cao cấp thì cũng khó trụ được bởi hàng hiệu bán đầy rẫy ở đây.

Trong khi đó, hàng Việt Nam gọi là cao cấp nhưng cũng chưa là gì so với các nước. Nếu bán giá cao thì không ai mua còn bán giá thấp chỉ có nước lỗ”, ông Hồng nói. Đó là lý do, dù đã đưa hàng xuất đi các nước từ Đài Loan, Hồng Kông, Hàn Quốc, Nhật... nhiều năm nay nhưng Sài Gòn 3 vẫn chưa thể tiếp cận thị trường Thái Lan.

Cũng như Sài Gòn 3, ông Võ Văn Đức Bảy, Giám đốc Công ty Nhựa Chợ Lớn, thú nhận đã nghiên cứu, khảo sát thị trường Thái Lan khá kỹ nhưng vẫn chưa thể đưa hàng vào nước này.

Lý do mà Nhựa Chợ Lớn không thể đưa hàng vào thị trường này vì “hàng hóa của họ khá tốt. Hơn nữa, nguồn cung trong nước của Thái lan dường như đã đủ cho nhu cầu tiêu dùng của họ”, ông Bảy nhận xét.

Có lẽ, những yếu tố trên cũng là nguyên nhân kiến dự án thâm nhập thị trường Thái Lan của Tổng công ty May Việt Tiến vẫn chưa thực hiện được.

Năm 2009, khi đưa hàng vào thị trường Campuchia, Công ty Việt Tiến đã công bố sẽ tiếp tục tiến vào thị trường các nứơc ASEAN như Lào, Thái Lan, Myanma, Malaysia, Sigapore... rồi sau đó đến Trung Quốc.

Thế nhưng, thị trường Lào và Campuchia đã có tổng đại lý của DN này và thị trường Trung Quốc cũng đã khai thác thì đến nay, sau hai năm triển khai, thị trường Thái Lan “vẫn đang tiến hành” như lời ông Phan Văn Kiệt, Phó tổng giám đốc Tổng công ty May Việt Tiến, cho biết. Trong khi đó, thị trường Trung Quốc đã được DN này khai thác.

Ông Bảy cho rằng, trong thời điểm này, việc đưa hàng vào Thái dễ hơn vì hàng hóa khan hiếm do nhiều nhà máy đóng cửa do lũ lụt nhưng chỉ là đường ngắn hạn. Kinh doanh thì phải tính đường dài, phải có chiến lược bài bản cộng với việc nâng cao chất lượng sản phẩm.
Bà Pranomsri Sormkun Ngoen, Lãnh sự Thương mại Văn phòng Thương vụ Tổng lãnh sự quán Hoàng gia Thái Lan tại TP.HCM, cho biết, lũ lụt làm cho Thái Lan bị khan hiếm các mặt hàng nhu yếu phẩm như nước uống, trứng, cá hộp, giấy vệ sinh và thuốc trị bệnh.

Những mặt hàng cần thiết lúc đó là nước uống, thực phẩm đóng hộp, trứng gia cầm, mì ăn liền, cá hộp, muối, thuốc và dược phẩm, giống gia cầm - gia súc, giấy vệ sinh, máy bơm nước.

Các DN Việt Nam muốn tăng cường xuất khẩu sang Thái Lan cần thông qua Văn phòng Thương vụ Đại sứ quán Việt Nam tại Bangkok để tìm hiểu về các DN kinh doanh nhập khẩu và phân phối tại Thái có nhu cầu nhập khẩu hàng hoá từ Việt Nam hoặc có thể đưa thông tin quảng cáo của mình trên trang web: www.thaitrade.com.

Để thâm nhập tốt vào thị trường Thái, lời khuyên cho các DN Việt Nam nên tập trung vào hệ thống phân phối bằng cách tham gia hội chợ thương mại tại Thái và quảng bá những sản phẩm của DN đến các nhà phân phối.

Tập hợp nhóm những mặt hàng mà Việt Nam có thế mạnh, thuê những gian hàng tại siêu thị để trưng bày và quảng bá sản phẩm cũng là cách tốt nhất để người tiêu dùng Thái biết đến hàng Việt Nam.

“Hàng Thái Lan bằng nhiều con đường khác nhau đã xuất hiện khắp nơi trên thị trường và có những mặt hàng đánh bật cả hàng Trung Quốc. Ở lĩnh vực ngành hàng điện tử, điện máy như tivi, tủ lạnh, nồi cơm điện, máy sấy tóc..., hàng xuất xứ từ Thái Lan chiếm đến 70% thị phần.”

Ngấp nghé sau hàng Trung Quốc

Theo nhận định của nhiều nhà kinh doanh, hiện nay, trong số các mặt hàng Việt Nam nhập khẩu từ nước ngoài, thì hàng xuất xứ tại Thái Lan đứng thứ hai trên thị trường, sau Trung Quốc.

Tuy nhiên, chiếm tỷ lệ cao ở nhiều ngành hàng có giá trị và được tiêu thụ mạnh như điện tử, điện lạnh thì Thái Lan đứng đầu.

Theo Thương vụ Thái tại TP.HCM, từ nhiều năm qua, Thái Lan đã xuất sang Việt Nam nhiều mặt hàng, gồm: đồ điện gia dụng, máy móc, sắt thép, hóa chất, ô tô và phụ tùng thay thế, xe máy và phụ tùng xe máy, than đá...

Ngoài những mặt hàng trên, khảo sát thực tế còn cho thấy, hàng Thái hiện diện tại Việt Nam với đủ loại, từ thực phẩm, trái cây cho đến hàng may mặc.

Cũng như hàng Trung Quốc, hàng Thái hiện diện ở tất cả các ngóc ngách trên thị trường, từ thành thị cho đến nông thôn, từ cửa hàng hàng tạp hóa cho đến chợ, siêu thị...

Tại kênh phân phối hiện đại, hàng Thái chiếm tỷ trọng thấp so với hàng Việt nhưng vẫn cao hơn nhiều so với hàng từ các nước khác. Bà Nguyễn Thị Thanh Hải, Giám đốc hệ thống siêu thị Hà Nội, cho biết, hiện hàng Thái chỉ chiếm khoảng 5% lượng hàng hóa bán trong siêu thị. Trong các mặt hàng bánh kẹo, nước uống, đồ hộp, quần áo may sẵn, mỹ phẩm nhập khẩu thì hàng Thái Lan có thế mạnh hơn.

Ở các chợ, trái cây, quần áo may sẵn xuất xứ từ Thái chiếm ưu thế so với hàng nhập từ các nước khác. Cụ thể, các loại trái cây nhập từ Thái như chôm chôm, sầu riêng, xoài, bòn bon, măng cụt, quýt... luôn được tiêu thụ mạnh.

Đại diện Công ty Mỹ phẩm Lan Hảo khẳng định, trong nhóm các sản phẩm chăm sóc tóc ở mức giá trung bình như gel, thuốc nhuộm - duỗi, dầu hấp tóc, hàng Thái qua mặt hàng Việt Nam và gần như không có đối thủ từ nhiều năm nay.

Theo khảo sát của Mỹ Hảo, hàng Thái bao phủ hầu hết các tiệm uốn tóc tại TP.HCM, chiếm hơn 80% lượng hàng ở các sạp chuyên bán mỹ phẩm cho thợ ngành tóc ở khu vực chợ Tân Bình, Kim Biên, Bình Tây...

Tương tự, ở lĩnh vực ngành hàng điện tử, điện máy như tivi, tủ lạnh, nồi cơm điện, máy sấy tóc..., hàng xuất xứ từ Thái Lan chiếm đến 70% thị phần trên thị trường. Đó là do các hàng sản xuất lớn trên thế giới đều đặt nhà máy tại Thái Lan, vì vậy, dù hàng của các thương hiệu Panasonic, Philips, Sanyo... đều có “made in Thailand”.

Đại diện một DN thường xuyên tham gia các chuyến hàng về nông thôn cho biết, so với TP.HCM, sức tiêu thụ hàng Thái Lan của người tiêu dùng các tỉnh ĐBSCL mạnh nhiều hơn. Ở các vùng biên giới, nhóm hàng hóa mỹ phẩm như bột giặt, kem đánh răng, dầu gội, thậm chí là hàng may mặc chiếm phần nhiều là hàng Thái Lan.

Ở những nơi hàng Việt chưa phủ tới thì hàng Thái gần như chiếm lĩnh thị trường. Các nhà kinh doanh cho rằng, so với hàng Trung Quốc, hàng Thái Lan đang được nhiều người tiêu dùng Việt Nam nhìn nhận với một sự tin cậy cao hơn, đặc biệt là sự tin cậy về chất lượng.

Theo giới kinh doanh, từ nhiều năm nay, hàng Thái đã vào Việt Nam bằng rất nhiều đường khác nhau: chính ngạch, tiểu ngạch, nhập lậu, xách tay và bằng đường nào cũng cạnh tranh được với hàng nội.

Khi vào thị trường Việt Nam, hàng Thái lại được tổ chức phân phối khá chặt chẽ. Những nhà phân phối hàng Thái đều được nhà cung cấp hỗ trợ phát triển hệ thống phân phối khá tốt, đặc biệt chú trọng phát triển thị trường nông thôn.

Bà Nguyễn Thị Thanh Loan, một nhà phân phối quần áo may sẵn nhập từ Thái Lan cho biết, mua hàng Thái khá dễ. Muốn tìm những lô hàng mới, chỉ cần liên lạc với các công ty Thái trên mạng. Nếu đặt hàng với số lượng lớn thì chỉ cần 10 - 15 ngày sau là đối tác sẽ gửi hàng tậân nơi bằng đường hàng không.

“Bí mật” sức mạnh Thái

Sở dĩ hàng Thái tràn ngập thị trường Việt Nam, theo giới phân tích, vì ngoài ưu thế giảm thuế từ hội nhập AFTA, các DN Thái còn nhận được nhiều sự hỗ trợ từ Chính phủ.

Không tự bươn chải như các nước khác, DN Thái nhận được nhiều ưu đãi từ Chính phủ trong việc xúc tiến, đưa hàng xuất khẩu ra nước ngoài. Các cơ quan xúc tiến thương mại của nước này thường xuyên tổ chức các hội chợ, triển lãm sản phẩm Thái Lan ở nước ngoài và luôn thành công nhờ có sự đồng thuận của DN và Chính phủ.

“Với những hội chợ đầu tiên tìm đối tác ở nước ngoài, các DN Thái được Chính phủ hỗ trợ 100% kinh phí. Những hội chợ sau đó cũng sẽ được hỗ trợ nhưng mức mức hỗ trợ sẽ giảm dần vì các DN đã kinh doanh và hoạt động tại nước sở tại”, đại diện Thương vụ Thái tại TP.HCM cho biết.

Cũng đánh giá cao vai trò của các cơ quan chức năng trong việc hỗ trợ DN xuất khẩu, ông Bùi Đức Huệ, Giám đốc Công ty Phân phối Sao Việt, DN chuyên phân phối hàng ngoại, cho rằng, Thái Lan là nước có văn phòng xúc tiến thương mại tốt nhất ở Việt Nam.

Để mở rộng thị trường tại Việt Nam, mỗi năm, các cơ quan này tổ chức từ 2 - 4 hội chợ, triển lãm để quảng bá hàng Thái. Không những thế, họ còn đưa hàng vào tất cả các khu kinh tế cửa khẩu.

Hai hội chợ, triển lãm hàng Thái Lan dành nhiều sự quan tâm của người tiêu dùng Việt Nam là “Hội chợ bán lẻ hàng Thái” và Triển lãm sản phẩm Thái Lan”.

Trong đó, “Hội chợ bán lẻ hàng Thái” đã diễn ra đến lần thứ 6 và Triển lãm sản phẩm Thái Lan đã diễn ra lần thứ 11. Từ đầu năm đến nay, hai hội chợ, triển lãm này đã diễn ra lần lượt trong tháng 4, 8 và thu hút rất đông khách tham dự.

Ngoài sự hỗ trợ của Chính phủ, một trong những “bệ đỡ” giúp hàng Thái phát triển mạnh ở Việt Nam là ngành du lịch. Với sự phát triển mạnh mẽ cộng với tour, tuyến giá rẻ, du lịch Thái đã thu hút khá đông khách du lịch Việt Nam.

Người Việt Nam du lịch Thái mua hàng về sử dụng thấy tốt khi về nước tìm hàng Thái để mua. Điều này càng khiến cho hàng Thái có nhiều cơ hội hơn để phát triển.

Dù hàng Thái đang phát triển khá tốt tại Việt Nam nhưng chính phủ nước này vẫn đang tiếp tục hỗ trợ DN đưa hàng tiến sâu vào Việt Nam.

Bà Pranomsri Sormkun Ngoen, Lãnh sự Thương mại Văn phòng Thương vụ Tổng Lãnh sự quán Hoàng gia Thái Lan tại TP.HCM, cho biết, để giúp các DN xuất hàng qua Việt Nam, Văn phòng Thương vụ sẵn sàng cung cấp thông tin cho các công ty Thái Lan về thị trường hàng hóa, các nhà nhập khẩu, phân phối và các quy định của Việt Nam.

Thậm chí, văn phòng này còn tổ chức các chương trình, các cuộc hẹn, tham quan nhà máy... cho các công ty Việt Nam muốn nhập khẩu hàng Thái và các công ty Thái Lan muốn tìm kiếm đối tác tại Việt Nam...

Hiện nay, hàng Thái có giá cao hơn hàng trong nước từ 20 - 25% do chi phí phân phối cộng với thuế. “Nhưng khi tất cả các mặt hàng đều áp thuế 0% cộng với chính sách hỗ trợ tích cực của Chính phủ Thái thì DN Việt sẽ rất “mệt” với hàng Thái”, ông Huệ khẳng định