Xi măng tại khu vực châu Phi hạ Sahara đang ngày một lên giá. Theo ngân hàng Ecobank, nếu như năm 2010, khu vực này mới chỉ sản xuất được 48,6 triệu tấn thì đến năm 2015, công suất sẽ tăng lên hơn 100 triệu tấn với khoảng 20 dự án công nghiệp.

Dangote Cement dự kiến đầu tư 1,7 tỷ euro trong vòng 5 năm tới, trong khi tập đoàn số 1 thế giới Lafarge đã chi 1 tỷ euro trong vòng 3 năm tại khu vực Nam Sahara vẫn muốn duy trì nhịp độ đầu tư này.

Nguyên nhân của sự gia tăng đầu tư xuất phát từ sự mất cân đối giữa lượng cầu tăng từ 5-12% mỗi năm và năng lực sản xuất yếu kém tại địa phương. Do thiếu các nhà máy xi măng, khu vực châu Phi hạ Sahara phải nhập 40% nhu cầu. Lợi nhuận chảy vào của các nhà nhập khẩu, các nhà bán buôn, giá 1 bao xi măng tại CH Dân chủ Congo hoặc ở Bờ Biển Ngà đắt hơn 4 lần so với ở Pháp ... và 12 lần so với ở Trung Quốc.

Trong khi đó, nhu cầu xây dựng cơ sở hạ tầng dẫn đến nhu cầu về xi măng ở mức cao chưa từng có. Nhưng do giá cao, việc tiêu thụ hàng năm loại vật liệu xây dựng số 1 này chỉ giữ ở mức trung bình 70 kg/người tại khu vực Nam Sahara (không kể Nam Phi), thấp hơn ở Braxin 4 lần. Trong bối cảnh đó, các chính phủ châu Phi sẵn sàng thu hút đầu tư nước nhằm giảm giá xi măng.

Tại khu vực châu Phi cận Sahara, thời gian tới, số lượng các nhà máy xi măng có thể tăng gấp đôi để đáp ứng nhu cầu trong nước. Với việc tăng sản xuất và cạnh tranh, giá xi măng sẽ giảm xuống, kích thích sức mua của tầng lớp có thu nhập khiêm tốn hơn.

Các tập đoàn chi phối thị trường xi măng châu Phi là Lafarge của Pháp, Holcim của Thụy Sĩ và Heidelberg Cement của Đức, nắm giữ lần lượt 35%, 20% và 10% thị phần, trong khi Gangote Cement đang “tấn công” dữ dội để hướng tới mục tiêu sản xuất 46 triệu tấn vào năm 2015, vươn lên vị trí thứ sáu thế giới.

Hiện Aliko Dangote nắm giữ 50% thị phần tại Nigeria với sản lượng 8 triệu tấn năm, vượt xa đối thủ cạnh tranh Lafarge. Nigeria, thị trường lớn nhất châu Phi, vẫn thiếu hụt 7 triệu tấn xi măng/năm.

Tập đoàn Dangote Cement sẽ đưa nhà máy xi măng tại Senegal vào hoạt động đầu năm 2012 với công suất 1 triệu tấn/năm và tiếp đó là nhà máy tại Cameroon, Ethiopia, Zambia, Nam Phi, Tanzania, CH Dân chủ Congo và Gabon.

Tập đoàn Lafarge của Pháp, đã đạt sản lượng 17 triệu tấn xi măng tại châu Phi cận sa mạc Sahara và 27,4 triệu tấn tại Bắc Phi năm 2010. với 11 nhà máy hoạt động tại châu Phi. Với những nhà máy mới, Lafarge ưu tiên đặt sâu trong nội địa châu Phi để ít bị ảnh hưởng bởi xi măng nhập khẩu từ châu Á ở những thành phố ven biển.

HeidelbergCement hiện diện tại 8 quốc gia châu Phi với doanh số tăng 12,7% năm 2010 cũng không lép vế. HeidelbergCement góp vốn vào nhà máy xi măng của tập đoàn Forrest ở CH Dân chủ Congo và chuẩn bị mở thêm nhà máy tại Liberia và Ghana vào năm 2012, Burkina Faso năm 2013, cũng như tăng công suất tại CH Dân chủ Congo.

Đối mặt với những gã khổng lồ ngành xi măng quốc tế, hai công ty xi măng có quy mô khiêm tốn của Senegal là Ciments du Sahel và Socodim hiện đang hoạt động tốt (2,4 triệu tấn/năm) có thể sẽ rơi vào tình thế khó khăn. Lo ngại về sự “bành trướng” của Dangote Cement, ông Michel Layousse, Phó Tổng giám đốc Ciments du Sahel nói: “Tại Senegal, không còn đủ chỗ cho một doanh nghiệp thứ ba”.

Tuy nhiên, các công ty xi măng Senegal có thể tìm đồng minh là công ty Wacem của Ấn Độ hiện có mặt tại Mali và Togo hoặc công ty Trung Quốc Anhui Conch để liên doanh, liên kết. Đây là những doanh nghiệp cũng đang tìm cách mở rộng hoạt động tại khu vực này.

Mấy năm gần đây, các doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu xuất khẩu xi măng sang châu Phi mặc dù khối lượng không lớn. Đó là Tổng công ty công nghiệp xi măng Việt Nam, Nhà máy xi măng Cẩm Phả (thuộc Vinaconex) và Công ty CP Xi măng Thăng Long. Những thị trường nhập khẩu là Congo, Angola, Guinea, Mozambique và Sierra Leone.