Tổng quan thị trường gạo châu Phi
Cập nhật: 11:26:00 22/7/2011
Với số dân hơn 1 tỷ người, nhu cầu tiêu thụ gạo ở châu Phi ngày càng lớn. Nguy cơ thiếu lương thực ở châu Phi gia tăng do yếu kém sản xuất nội địa và phải phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu.
Thương mại dịch vụ - Giá gạo hiện không còn quá cao so với thu nhập của đại bộ phận người
dân châu Phi, vì vậy gạo trở thành thức ăn phổ biến trong bữa ăn hàng ngày. Những
nước có mức tiêu thụ gạo cao nhất châu Phi là
Guinea Bissau (112kg/người/năm), Sierra Leon (88,6 kg/người/năm), Guinea (73
kg/người/năm) và Gabon (72 kg/người/năm).
Theo Tổ chức
Nông lương Liên Hiệp quốc (FAO), mức tiêu thụ gạo của châu Phi ước khoảng từ
24-24,5 triệu tấn/năm giai đoạn 2011-2013 và mức tiêu thụ bình quân tính theo đầu người là 22,1 kg/năm.
Lúa chiếm 10% diện tích
canh tác các loại ngũ cốc và 15% sản lượng lương thực của châu Phi. Tuy nhiên,
do sản xuất không đáp ứng được nhu cầu nên từ năm 2009 đến nay, châu Phi phải
nhập khẩu từ 8 đến 10 triệu tấn gạo, trị giá từ 3,5 đến 4 tỷ USD trong đó chủ yếu
là loại gạo 25% tấm.
Những nước
nhập khẩu gạo lớn nhất châu Phi là Nigeria (30%),
Senegal (5%), Nam Phi (5%),
Ghana (4%), Angiêri, Tanzania, Bờ Biển Ngà, Cameroon, Ghinê…
FAO dự báo,
năm 2011, các nước châu Phi sẽ nhập khẩu khoảng 9,8 triệu tấn gạo, tăng 2%
so với năm 2010. Trong đó, Ai Cập có thể nhập 100.000n tấn để đáp ứng nhu cầu trong nước. Cameroon tăng nhập khẩu từ 200.000
lên 500.000 tấn.
Sau vụ bạo động
của người dân xảy ra vào tháng 9/2010 để phản đối tình trạng lạm phát leo
thang, Mozambique đã bãi bỏ mức thuế 15% đối với gạo tấm nhập khẩu, nhằm
giảm áp lực lên giá gạo trong nước, dẫn
đến Mozambique tăng 47% lượng gạo nhập khẩu, tương đương 380.000 tấn.
Tiêu thụ gạo
tại Kenya tăng và mức thuế nhập khẩu gạo thấp là nguyên nhân khiến nhập
khẩu gạo tại đây năm 2011 tăng 9% đạt 380.000 tấn.
Senegal tăng nhập khẩu gạo thêm 3%, lên 720 nghìn tấn và Nam Phi tăng 6% lên 950 nghìn
tấn.
Ngược lại, dự
báo Nigeria giảm 9% lượng gạo nhập
khẩu xuống còn 2 triệu tấn, còn Bờ Biển Ngà sẽ giữ nguyên mức nhập khẩu
là 900.000 tấn.
Ngoại trừ
hai nước nhập khẩu nhiều gạo đồ chất lượng cao là Nam Phi và Nigeria, các nước
khác trong khu vực chủ yếu nhập khẩu loại gạo tấm có phẩm cấp và giá thành vừa
phải.
Các nước
cung cấp gạo chính cho khu vực này là Thái Lan, Ấn Độ, Trung Quốc, Pakistan, Việt
Nam và Mỹ, trong đó Thái Lan vẫn là nhà cung cấp gạo với khối lượng lớn nhất và
chủng loại đa dạng.
Năm 2010,
Thái Lan xuất khẩu 9.03 triệu tấn gạo với tổng trị giá 5.3 tỷ USD, trong đó 55% là sang châu Phi. Nigeria và Nam Phi là hai nước nhập gạo Thái
Lan lớn nhất, trong đó Nigeria mua 900.000 tấn và Nam Phi
mua 600.000 tấn.
Năm 2006, Nigeria nhập khẩu
đến 2 triệu tấn gạo của Thái Lan. Phần lớn gạo Thái xuất khẩu sang Nigeria và
Nam Phi là gạo đồ.
Việt Nam chưa sản xuất loại gạo này. Bên cạnh đó, nhiều nước châu Phi
cũng chuyển sang tiêu thụ gạo trắng phẩm cấp cao của Thái Lan như Mozambique, Angola,
Senegal, Togo, Bờ Biển Ngà, Bénin và Ghana.
Sở dĩ các nước
châu Phi tăng nhập khẩu gạo Thái trong thời gian gần đây là do kể từ năm 2009,
nguồn cung gạo từ Ấn Độ thiếu nên các nhà chức trách Ấn Độ đã tạm ngưng xuất khẩu
gạo non-basmati, gồm cả gạo sấy.
Mặt khác, do
thu nhập được cải thiện, người tiêu dùng châu Phi
tại Senegal, Bờ Biển Ngà, Ghana.. chuyển sang dùng gạo chất lượng cao hơn, đặc
biệt là gạo trắng của Thái.
Từ lâu, gạo
luôn là mặt hàng xuất khẩu số một của Việt Nam sang châu Phi. Năm 2010, gạo Việt Nam đã
có mặt tại 34 nước trong khu vực này với kim ngạch xuất khẩu 558,4 triệu USD, chiếm khoảng 32% tổng giá trị xuất
khẩu sang châu Phi và 30% tổng kim ngạch xuất khẩu gạo của
Việt Nam ra thế giới.
Những thị
trường nhập khẩu gạo của Việt Nam lớn nhất năm 2010 là Bờ Biển Ngà (118,3 triệu USD), Angola (82,3 triệu USD), Ghana (65,2 triệu USD),
Senegal (59,7 triệu
USD), CH Guinea (37,3 triệu USD), Mozambique (31 triệu USD),
Tanzania (29,4 triệu USD), Cameroon (23,5 triệu USD), Togo (19 triệu USD),
Kenya (18,6 triệu USD USD)…
Hoàng Đức