Năm 2010, Thái Lan đã xuất khẩu 9,03 triệu tấn gạo với tổng trị giá 5,3 tỷ USD. Trong đó, khoảng 55% được xuất sang Châu Phi. Nigeria và Nam Phi là hai nước nhập gạo Thái Lan lớn nhất với số lượng tương ứng 900.000 tấn và 600.000 tấn. Phần lớn gạo Thái Lan xuất khẩu sang Nigeria và Nam Phi là gạo đồ.

Thời gian gần đây, các nước Mozambique, Angola, Senegal, Togo, Bờ Biển Ngà, Benin và Ghana đã chuyển sang tiêu thụ gạo trắng phẩm cấp cao của Thái Lan.

Sở dĩ các nước châu Phi tăng nhập khẩu gạo Thái vài năm trở lại đây là do kể từ năm 2009, nguồn cung gạo từ Ấn Độ thiếu nên các nhà chức trách Ấn Độ đã tạm ngưng xuất khẩu gạo non-basmati, gồm cả gạo sấy.

Mặt khác, do thu nhập được cải thiện, người tiêu dùng Châu Phi tại Senegal, Bờ Biển Ngà, Ghana… chuyển sang dùng gạo chất lượng cao hơn, đặc biệt là gạo trắng của Thái.

Tháng 9 vừa qua, Ấn Độ đã quyết định dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu gạo. Theo đánh giá của giới quan sát thị trường, động thái này sẽ mang về cho New Delhi thêm 2 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu trong năm tới.

Theo công ty nghiên cứu thị trường CRISIL Research, giai đoạn 2011/2012, thị phần của Ấn Độ trên thị trường gạo thế giới dự báo tăng gấp 3 lần lên 21% do sản lượng lúa tăng mạnh, lệnh cấm xuất khẩu gạo non-basmati được dỡ bỏ và nguy cơ mất mùa tại hầu hết các nước xuất khẩu lớn. Khả năng Ấn Độ sẽ cung cấp ra thị trường 7 triệu tấn gạo, cao hơn so với 2,2 triệu tấn trong năm 2010/2011.

Trong khi đó, việc Chính phủ Thái Lan quyết định tăng giá thu mua lúa gạo cũng sẽ làm cho gạo Thái giảm tính cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Hiện giá gạo của Thái Lan đang ở quanh mức 600 – 610 USD/tấn, cao hơn 150-170 USD/tấn so với giá gạo cùng loại của Ấn Độ.

Xuất khẩu gạo của Thái Lan sang các thị trường Indonesia, Iraq, Bangladesh, Philippines cũng như việc bán gạo theo những hợp đồng với chính phủ các nước khác có thể sẽ không thuận lợi, do có mức giá không cạnh tranh.

Theo TREA, triển vọng xuất khẩu gạo của Thái Lan sẽ phụ thuộc nhiều vào chính sách thúc đẩy xuất khẩu gạo của Chính phủ cũng như động thái của các nước xuất khẩu gạo khác trong khu vực.

Cục Ngoại thương Thái Lan dự định sẽ sớm thảo luận với các nước xuất khẩu gạo láng giềng về khả năng cùng phối hợp định ra mức giá chung để đảm bảo giá lương thực ổn định trong tương lai.

Theo Tổ chức Nông lương Liên Hiệp quốc (FAO), mức tiêu thụ gạo của châu Phi ước khoảng từ 24-24,5 triệu tấn/năm trong giai đoạn 2011-2013. Năm 2011, dự kiến châu Phi nhập khẩu khoảng 9,8 triệu tấn gạo.

Các nước cung cấp gạo chính cho châu Phi là Thái Lan, Ấn Độ, Trung Quốc, Pakistan, Việt Nam và Mỹ. Trong đó, Thái Lan đứng đầu về số lượng và chủng loại gạo.

Năm 2010, xuất khẩu gạo Việt Nam sang châu Phi đạt kim ngạch 558,4 triệu USD, chiếm khoảng 32% tổng giá trị xuất khẩu hàng hóa sang châu Phi và bằng 30% tổng kim ngạch xuất khẩu gạo của Việt Nam ra thế giới.

Trong 9 tháng đầu năm nay, Việt Nam đã xuất khẩu gạo sang 32 nước châu Phi với khối lượng 360.441 tấn gạo, đạt tổng trị giá 714,3 triệu USD cao hơn tổng kim ngạch xuất khẩu gạo sang châu Phi cả năm 2010.